Holandia, Nederland, Królestwo Holandii (Niderlandów), Koninkrijk der Nederlanden

Stolica: Amsterdam (konstytucyjna), Haga (siedziba rządu)

Powierzchnia: 41 526 km²

Ludność: 16 150 tys. (2003)

Gęstość zaludnienia: 388 osoby/km²

Ustrój: monarchia parlamentarna

Podział administracyjny: 12 prowincji i 702 gminy

Język urzędowy: holenderski

Jednostka monetarna: euro

Grupy etniczno - rasowe: Holendrzy (95,8%), Turcy (1,2%), Marokańczycy (0,9%), Niemcy (0,3%), pozostali (1,8%)

Religie: katolicy (36%), protestanci(26%), muzułmanie (3%), bezwyznaniowcy (35%)

Przyrost naturalny: 0,53%o

Przeciętna dł. życia: 77,3 lat (mężczyźni 74,5 lat, kobiety 80,2 lat)

Ludność miejska: 89%

Struktura użytkowania ziemi: grunty orne 21%, plantacje 1% użytki zielone 26%, lasy 9%, pozostałe 43%

Struktura zatrudnienia: rolnictwo 3,6%, przemysł 22,3%, usługi 74,1%

PNB na 1 mieszk.: 24 760 USD

Zadłużenie:

Święto narodowe: 30 kwietnia (rocznica wstapienia na tron w 1980 r. królowej Beatrix)

Większość przybywających do Holandii ma pewne wyobrażenie o tym, czego może w tym kraju oczekiwać i co warto jest tam zobaczyć. Pola żółtych i czerwonych tulipanów, wiatraki, poldery, wszechobecne rowery (nawet jadący samochodem często wożą na dachach swych aut ulubione jednoślady), brązowe coffee-shopy i eleganckie fasady dostatnich domów patrycjuszy sprzed paruset lat. W Holandii wszechobecna jest woda. Niemal połowa kraju znajduje się poniżej poziomu morza, zaś Holendrzy prowadzą walkę z wodą, odgradzając swój niewielki kraj od żywiołu. Holandia jest dynamicznie rozwijającym się, nowoczesnym krajem, który szanuje swój dorobek i własne tradycje. W przeciwieństwie do wielu innych nacji europejskich, Holendrzy najczęściej nie są indywidualistami, chętnie i skutecznie działają w grupach, organizują się w partie, angażują w działalność społeczną. Sam kraj równie chętnie integruje swą gospodarkę z gospodarkami innych państw regionu.

HISTORIA

Kilkaset lat przed naszą erą ziemie obecnej Holandii zasiedlili Celtowie. Tereny południowe skolonizowane zostały na początku naszej ery przez Rzymian (m.in. Nijmegen, Utrecht). Od V w. obszar Holandii znalazł się na pod panowaniem Franków. Po podziale monarchii Karola Wielkiego w wyniku traktatu w Verdun (843 r.), Holandia stanowiła część Niemiec. W średniowieczu, podobnie jak wiele innych krajów europejskich, przechodziła okres rozbicia dzielnicowego. W XV w. kraj został zjednoczony przez władców burgundzkich. W 1477 r. Niderlandy (z terenami obecnej Belgii i Luksemburga) znalazły się pod panowaniem Habsburgów (od 1556 r. hiszpańskiej linii rodu). W XVI w. protestancka ludność północnych Niderlandów podniosła bunt przeciw Habsburgom, któremu przewodził Wilhelm I Orański (van Oranje). W 1581 r. w północnej części Niderlandów proklamowana została niezależna Republika Zjednoczonych Prowincji Niderlandów (niepodległość uznana została ostatecznie dopiero w 1648 r.). W XVII w. Holandia przeżywała okres prosperity, wzbogacając się na handlu i wysokowydajnej produkcji. W tym czasie rozpoczęła też ekspansję kolonialną, co stało się przyczyną konfliktu z Anglią. Został on zakończony, gdy w 1689 r. na tronie obu państw zasiadł Wilhelm III Orański. Wiek XVIII zaznaczył się osłabieniem pozycji kraju i zamożności jego obywateli. W 1795 r. Holandia popadła w zależność od Francji. Od 1795 do 1806 r. terytorium dzisiejszej Holandii tworzyło Republikę Batawską, w latach 1806-1810 zależne od Francuzów Królestwo Holandii, następnie kraj został bezpośrednio włączony do Francji. Po klęsce Napoleona, Holandia tworzyła (w latach 1815-1830) wraz z dzisiejszą Belgią Królestwo Zjednoczonych Niderlandów (Belgia odłączyła się po powstaniu w 1830 r., tworząc niezależne królestwo). Od 1815 do 1890 r. Holandia związana była unią personalną z Luksemburgiem. W czasie I wojny światowej Królestwo Holandia zachowało neutralność (po wojnie schroniła się tu niemiecka rodzina cesarska Hohenzollernów). W 1940 r., pomimo deklarowanej neutralności, Holandia została zaatakowana przez Niemcy hitlerowskie i przez kolejne cztery lata znajdowała się pod okupacją. Południe kraju zostało wyzwolone w 1944 r. przez wojska amerykańskie, brytyjskie i polskie. Okupacja północnej części kraju zakończyła się w ciągu dwóch ostatnich miesięcy wojny. W 1948 r. Holandia związała się unią celną z Belgią, od 1958 r. - unią gospodarczą z Belgią i Luksemburgiem w ramach Beneluksu. W 1949 r. przystąpiła do NATO. W latach 1946-1954 Holandia zaangażowana była w wojnę w Indonezji, która doprowadziła do uzyskania niepodległości przez tę dotychczasową kolonię holenderską.

TURYSTYKA

Holandia, leżąca w centrum zachodniej Europy, jest jednym z chętniej odwiedzanych państw regionu. Najwięcej turystów przybywa z Niemiec, W. Brytanii, Stanów Zjednoczonych i Francji. Najczęściej odwiedzane przez turystów miejsca w kraju to: Amsterdam, Haga, Rotterdam, ale także mniejsze, pełne uroku i mniej kosmopolityczne miasta, takie jak Haarlem, Leida, Delft, Maastricht czy Breda. Niektórzy turyści nad hałaśliwe miasta przedkładają wypoczynek w spokojniejszej, północnej części kraju - na wybrzeżu Fryzji i Wysp Północnych lub w Scheveningen pod Hagą, uznawanym za najbardziej luksusowe letnisko nadmorskie kraju. Jednym z magnesów przyciągających turystów do Holandii są tamtejsze zbiory muzealne. Żaden inny kraj na tak małym terytorium nie zgromadził tak wielkiej liczby dzieł sztuki najwyższej klasy. Turyści mogą podziwiać w nich cenne zbiory malarstwa dawnego (w Holandii, w przeciwieństwie do innych krajów, mecenasem artystów był nie tylko dwór czy kościół, ale także rady miejskie i patrycjusze, zamawiający obrazy, najczęściej sceny rodzajowe, zdobiące później ich domy), współczesnego oraz sztuki użytkowej. Atrakcją turystyczną są również liczne tu plantacje i targi kwiatowe a także przykłady architektury ludowej (zachowanych jest około 1000 wiatraków). Dużą popularnością cieszy się zwiedzanie całej Holandii na rowerze, co umożliwia znakomicie rozwinięta sieć dróg rowerowych. Wielu turystów zagranicznych chętnie spędza weekendy w Amsterdamie czy innych miastach kraju, natomiast przyjazdy na dłuższy czas są rzadsze. Sami Holendrzy mogą sobie pozwolić na eksplorowanie wielu rejonów świata, jednak największa ich liczba wypoczywa latem w basenie Morza Śródziemnego, a zimą w krajach alpejskich.

GOSPODARKA

KUCHNIA

Kuchnia holenderska opiera się na dużym spożyciu białka i nie jest zbyt różnorodna. Jej podstawą jest mięso duszone, steki, kurczaki, ciężkie zupy, spożywa się także duże ilości ryb (solone śledzie, wędzone węgorze, makrele), frutti di mare, duże ilości owoców. Jednak Holendrzy chętnie łączą rodzime potrawy z daniami kuchni obcych - zwłaszcza francuskiej (istnieje wiele lokali specjalizujących się w tego typu kulinarnych eksperymentach). Znaczną popularnością cieszy się kuchnia orientalna - szczególnie chińska i indonezyjska oraz włoska, hiszpańska, grecka i meksykańska. Holendrzy spożywają dużo sera, a nazwy niektórych miast holenderskich (Gouda, Edam) znane są smakoszom sera na całym świecie. Do dań różnych kuchni Holendrzy spożywają najchętniej piwo (najsłynniejsze holenderskie gatunki piwa to: Heineken, Grolsch, Amstel, Leeuw, Brand lub Bavaria, Gulpen, De Ridder). Wśród mocniejszych trunków królują liczne likiery (Advocaat, Curacao) i jałowcówka (Jenever). W Holandii pije się duże ilości mocnej kawy, zwykle bez mleka, dużą popularnością cieszy się też herbata oraz gorąca czekolada. Wśród ciast holenderskich najpopularniejszy jest appelbak (z jabłek i cynamonu).

NIEZBĘDNE INFORMACJE

Z Polski bezpośrednio można dostać się samolotem do Amsterdamu, zaś pociągiem, jadącym do Hoek van Holland m.in. do Rotterdamu. Jadąc do któregokolwiek z dużych miast warto skorzystać z usług linii autobusowych. Wymiana waluty w Holandii możliwa jest w bankach (zwykle między 9.00 a 16.00, większe otwarte są dodatkowo od 19.00 do 21.00), na dworcach i w sieci kantorów (Grenswisselkantoren - niektóre czynne są całą dobę). Sklepy otwarte są najczęściej od 9.00 do 17.30-18.00, domy towarowe do 20.00. Automaty telefoniczne przyjmują monety 25-centowe, 1f (gulden) i 2,5 f. Karta magnetyczna za 5 f umożliwia przeprowadzenie 20 rozmów lokalnych. Numer kierunkowy Holandii: 00 31, numer kierunkowy do Polski: 09 48.

Podróżowanie samochodem po Holandii nie jest skomplikowane, sieć dróg jest dobrze rozwinięta, są one dobrze oznaczone, a pobocza, w przeciwieństwie do większości państw, wolne od reklam. W Holandii korzystać można także z bardzo dobrze rozwiniętej sieci dróg rowerowych, zaś rowery można wypożyczyć np. w sklepach z rowerami lub na stacjach kolejowych.

Język niderlandzki należy do grupy języków germańskich. Jest on używany także przez flamandzką ludność Belgii. Poza krajami anglojęzycznymi, Holandia jest być może najlepszym miejscem w Europie do sprawdzenia swej znajomości angielskiego. Językiem tym posługuje się większość mieszkańców tego kraju. Przydatna jest także znajomość niemieckiego i francuskiego.

PODSTAWOWE ZWROTY JĘZYKA NIDERLANDZKIEGO

MIASTA

AMSTERDAM

Konstytucyjna stolica Holandii (1100 tys. mieszk.) i port połączony kanałem z Morzem Północnym. Miasto łączące cechy nowoczesnej metropolii z przytulną prowincjonalnością. Amsterdam, poprzecinany licznymi kanałami, jest siedzibą wielu koncernów, miastem pełnym muzeów, galerii, instytucji muzycznych, najlepszych w Europie coffee-shopów, słynącym z tolerancji i otwartości, miastem które najłatwiej przemierzać pieszo, lub - jak tysiące mieszkańców miasta - na rowerze. Amsterdam uzyskał prawa miejskie w 1300 r., później stał się członkiem związku hanzeatyckiego. W kolejnych stuleciach wyrósł, dzięki handlowi dalekomorskiemu, na jedno z największych i najzamożniejszych miast Europy. W okresie napoleońskim miasto było stolicą Republiki Batawskiej, następnie Królestwa Holandii. Centrum Amsterdamu zachowało średniowieczny układ urbanistyczny. Na środku Placu Dam stoi Pomnik Narodowy, upamiętniający holenderskie ofiary wojny. Znajduje się tam również Pałac Królewski, zbudowany w 1655 r. jako ratusz miejski. Obok niego wznosi się gotycki Kościół Nowy (Nieuwe Kerk) z XV w., który poza funkcjami sakralnymi spełnia też funkcje galerii i sali koncertowej. Przy Placu Dam oglądać można Schierstoren (Wieżę Płaczących) z 1487 r., używaną niegdyś jako miejsce pożegnań marynarzy z ich rodzinami. Niedaleko Placu znajduje się dzielnica Czerwonych Latarni, pełna sex-shopów i kin porno. W takim otoczeniu stoi pochodzący z XIV w. Stary Kościół (Oude Kerk). Okolice Nowego Rynku (Nieuwmarkt) tworzą centrum niewielkiej chińskiej dzielnicy. Na środku Rynku znajduje się budynek Wagi (Waag), niegdyś (do XVII w.) część miejskich fortyfikacji (Brama św. Antoniego). Nieopodal znajduje się monumentalna siedziba Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej z 1606 r. Najcenniejszym zabytkiem pełnej księgarń i barów dzielnicy Spui (na południe od Placu Dam) jest Begijnhof - niewielki dziedziniec z typową holenderską zabudową z XV-XVII w. Westerkerk (Kościół Zachodni) z I poł. XVII w. szczyci się najwyższą (85 m) wieżą w mieście. W kościele znajduje się nagrobek najwybitniejszego malarza Amsterdamu - Rembrandta van Rijn. Portugalska synagoga z XVII w. jest najpiękniejszym zabytkiem żydowskiej dzielnicy (Jodenhoek). Na Huidenstraat podziwiać można dostojne i bogato zdobione XVII-wieczne domy amsterdamskich patrycjuszy. Jedną z największych atrakcji Amsterdamu są jego muzea. Rijksmuseum prezentuje najcenniejszy na świecie zbiór malarstwa holenderskiego do XIX w. (np. prace Rembrandta, Vermeera, Halsa, Steena, Ruysdaela), a także kolekcje sztuki flamandzkiej, włoskiej i hiszpańskiej, średniowiecznej i renesansowej sztuki użytkowej, porcelany z Delft, modele statków, dział poświęcony historii Holandii i inne. Muzeum Van Gogha zgromadziło 200 obrazów i 500 rysunków tego holenderskiego postimpresjonisty z różnych okresów jego twórczości, a także kilkadziesiąt prac innych twórców epoki. Stedelijk Museum jest uznawane za najlepsze muzeum sztuki współczesnej w mieście. Kolekcja zawiera m.in. prace Cezanne'a, Chagalla, Kandinsky'ego i Mondriana. Całkiem współczesne prace artystów amsterdamskich oglądać można w Muzeum Fodora. Museum Het Rembrandthuis, w domu Rembrandta prezentuje grafiki i rysunki artysty a także daje pewne pojęcie o XVII-wiecznym Amsterdamie. Muzeum Anny Frank, którego powstanie zainspirowało odnalezienie pamiętnika młodej Żydówki, ukrywającej się przez 2 lata w czasie okupacji hitlerowskiej. Kolejne, Żydowskie Muzeum Historycznej, jest hołdem złożonym prawie 100 tys. Żydów amsterdamskich, z których ocalało tylko niewielu. Bogatą historię miasta przybliża Muzeum Historii Amsterdamu, zaś Muzeum Morskie dokumentuje morską przeszłość Holandii. Zwiedzić można słynny amsterdamski browar Heinekena. Warto wybrać się na przejażdżkę po kanałach Amsterdamu jednym z tramwajów wodnych, odwiedzić oddalony nieco od śródmieścia Ogród Botaniczny, liczne targi staroci czy targi kwiatowe, a także spędzić wieczór na przedstawieniu operowym w Muziektheater lub na koncercie muzyki współczesnej lub jazzowej w jednej z licznych sal koncertowych.

EINDHOVEN

Miasto w południowo-wschodniej Holandii nad rzeką Dommel, w prowincji Brabancja (382 tys. mieszk.). Eindhoven jest najmłodszym z dużych miast swego kraju. Do końca XIX w. był liczącym parę tysięcy mieszkańców cichym, prowincjonalnym miasteczkiem. Kariera Eindhoven rozpoczęła się wraz z założeniem w 1891 r. koncernu elektronicznego Philipsa, dziś jednej z bardziej znanych wizytówek gospodarki holenderskiej. Firma na tyle zdominowała miasto i toczące się w nim życie, że jej nazwa i logo pojawiają się w mieście dosłownie wszędzie. Najbardziej interesującym obiektem w mieście jest wystawa "Evoluon" w budynku przypominającym latający talerz. Wystawa, ufundowana przez Philipsa w 75-lecie istnienia firmy, prezentuje wpływ techniki na życie człowieka. Powodem do odwiedzenia miasta może być także np. mecz tamtejszej drużyny PSV Eindhoven rozgrywany (oczywiście) na Philips Stadion, lub wizyta w Stedelijk van Abbe Museum, prezentującym prace m.in. Picassa, Braque'a Chagalla i Kandinsky'ego.

HAGA (DEN HAAG/ 'S-GRAVENHAGE

Miasto w prowincji Holandia Północna, położone nad Morzem Północnym (695 tys. mieszk.). Tu znajduje się od XIX w. siedziba rządu, dworu królewskiego, siedziba Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (w Pałacu Pokoju) oraz przedstawicielstwa obcych państw. W średniowieczu istniała tu osada, od XVI w. miasto jest siedzibą Stanów Generalnych. Dziś Haga emanuje spokojem i dobrobytem. W centrum starego miasta znajduje się Binnenhof - siedziba parlamentu holenderskiego. Nieopodal podziwiać można najpiękniejszy z kościołów Hagi - St Jacobskerk, zwany Grote Kerk z cennym renesansowym i barokowym wyposażeniem oraz wysoką wieżą. Palais Noordeine z XVI w. jest jedną z siedzib królewskich. Na Lange Voorhout znajduje się wiele imponujących pałaców (niektóre z nich mieszczą obecnie ambasady obcych państw). W XVII-wiecznym pałacu znajduje się Mauritshuis - Królewska Galeria Malarstwa, ze zbiorami uznawanymi za jedne z najcenniejszych w Europie (w kolekcji dzieła m.in. Rembrandta, Rubensa, Memlinga, van der Weydena, Holbeina, van Dycka, Halsa). Galeria Księcia Wilhelma V, utrzymana w konwencji XVIII-wiecznego "gabinetu" (galerii sztuki), wystawia prace Rembrandta, Jordaensa i Pottera. Muzeum Municypalne prezentuje m.in. interesujący dział instrumentów muzycznych, ceramiki arabskiej i malarstwa, z największą w świecie kolekcją prac Pieta Mondriana. Na północ od centrum Hagi znajduje się muzeum Madurodam, prezentujące holenderskie miasteczko w skali 1:25.

MAASTRICHT

Miasto na południu Holandii, położone nad Mozą, stolica prowincji Limburgia (118 tys. mieszk.). Początki miasta wiążą się z obecnością Rzymian, którzy założyli na tym terenie osiedle Mosae Traiectum. W czasach Karola Wielkiego Maastricht było już ważnym ośrodkiem państwa Franków. Dziś jest ważnym ośrodkiem przemysłowym i akademickim, miastem kosmopolitycznym, gdzie poza językiem niderlandzkim w powszechnym użyciu jest też niemiecki i francuski. W lutym 1993 r. w Maastricht miał miejsce szczyt EWG, na którym podjęto decyzję o przekształceniu tej organizacji w Unię Europejską. W centrum miasta znajduje się Markt - miejsce, gdzie do dziś odbywają się targi. Na środku rynku wznosi się XVII-wieczny ratusz (Stadhuis). Na innym placu miasta - obszernym Vrijthof znajdują się dwa kościoły: wzniesiony około 950 r. kościół św. Serwacego (St. Servaas), z relikwiami świętego patrona oraz kościół św. Jana (St. Jaanskerk) pochodzący z XV w. Obok kościoła znajduje się XVI-wieczna pamiątka obcej okupacji miasta - Dom Rządu Hiszpańskiego z renesansową attyką (obecnie muzeum). Bazylika NMP (Onze Lieve Vrouwe Basiliek) licząca 1000 lat zbudowana została jako budowla obronna. Głównym muzeum miasta jest Bonnefantenmuseum, które prezentuje pamiątki po rzymskiej obecności nad Mozą oraz kolekcję malarstwa włoskiego i niderlandzkiego (m.in. prace Breughelów i Rubensa).

ROTTERDAM

Miasto w prowincji Holandia Południowa (1074 tys. mieszk.), przy ujściu Renu do Morza Północnego. Wielki ośrodek przemysłowy i drugi morski port świata (przeładunek 310 mln ton), wielki port śródlądowy i pasażerski. Prawa miejskie od 1299 r., od XIV w. ważny port. W XIX w. port w Rotterdamie stracił na znaczeniu w związku z powstaniem Zagłębia Ruhry, jednak po przekopaniu nowego kanału do żeglugi (1866-1872) nastąpił ponowny rozwój miasta i portu. W czasie II wojny światowej zarówno miasto jak i port zostały całkowicie zniszczone. Europort, którego budowę zakończono w 1968 r., stał się wkrótce największym portem kontynentu. Odbudowane miasto jest przykładem nowoczesnej architektury epoki betonu i szkła. Niewiele jest w Rotterdamie pozostałości historycznej zabudowy (np. zrekonstruowany XV-wieczny kościół św. Wawrzyńca - St Laurentskerk), podziwiać można natomiast interesujące muzea. Muzeum Boymans-Van Beuningen - prezentujące dzieła malarstwa zachodnioeuropejskiego od XIV w. do współczesności. Można oglądać tu obrazy Memlinga, Boscha, Breughela, Dürera, Rembrandta, Cezanne'a, Magritte'a, Dalego. Prins Hendrick Martime Museum na otwartym powietrzu dowodzi silnych związków Holendrów z morzem. Schielandshuis Museum, mieszczące się w XVII-wiecznej kamienicy prezentuje eksponaty dokumentujące historię miasta.

LINKI:

polen.startkabel.nl - INFORMACJE O POLSCE I HOLANDII